|
|
Sygnały ostrzegawcze
Niezwykle trudno jest przewidzieć zamach samobójczy; odróżnić grożenie
samobójstwem od chęci pozbawienia się życia. Jednak ok. 80% młodych samobójców
sygnalizowało swe myśli i uczucia przed śmiercią. Chociaż nie jest możliwe
zapobiec każdemu samobójstwu, to jest możliwe rozpoznanie charakterystycznych
zmian w zachowaniu i stwierdzenie zagrożenia. Wówczas istnieje możliwość pomocy.
Im więcej sygnałów ostrzegawczych występuje jednocześnie, im więcej stresów i
obciążeń w życiu młodego człowieka, tym większe jest ryzyko samobójstwa. Warto
obserwować zmiany tych czynników w czasie, aby móc zorientować się w tendencji i
odpowiednio reagować. Ważne jest, aby traktować przypadek każdego człowieka jako
szczególny i unikać porównań jednej osoby z innymi.
Sygnały zagrożenia samobójstwem
Niepokojące zachowanie zauważyć można zarówno w szkole, jak i w domu. Warto
zwrócić uwagę, że wiele z nich może być łatwo zaklasyfikowane jako przejawy
młodzieńczego buntu, czy przejściowe dziwactwa. Niestety, aby pomóc młodemu
człowiekowi konieczne jest głębsze zainteresowanie jego sytuacją. Inaczej
opisane poniżej znaki nie zostaną po prostu zauważone.
a) Zachowanie w szkole
Młody człowiek traci zainteresowanie szkołą. Nie ma znaczenia, co w niej
wcześniej lubił, a czego nie; stopnie są coraz gorsze, przybywa nieobecności.
Metody zachęcenia lub przymuszenia go do nauki nie dają rezultatów, jest senny i
rozkojarzony, łatwo go rozdrażnić. Tematyka śmierci lub samobójstwa zaczyna się
pojawiać w jego pracach pisemnych i plastycznych.
b) Relacje interpersonalne
Osoba zagrożona samobójstwem stara się odizolować od innych. Zrywa przyjaźnie,
wycofuje się z grup rówieśników. Rozdaje swoje najcenniejsze rzeczy. Nie chce,
aby ktokolwiek ją dotykał.
c) Zachowanie w domu
Trudno nie zauważyć zmiany w wyglądzie. Młody człowiek traci zainteresowanie
tym, co na siebie zakłada i jak wygląda. Gwałtownie zmienia się masa ciała.
Pojawiają się blizny i inne ślady samookaleczeń. Zmieniają się godziny snu. Mogą
się zdarzyć ucieczki z domu.
d) Inne sygnały w zachowaniu
Osoba zagrożona samobójstwem zaczyna "igrać z nieszczęściem". Postępuje
nierozważnie i prowokuje nieszczęśliwe wypadki. Cechy osobowości i nastrój
zmieniają się jak w kalejdoskopie. Po przedłużonym okresie depresji następuje
nagła poprawa nastroju, mamy do czynienia z zachowaniami kompulsywnymi, mimo
zaniku poczucia humoru może wystąpić kompulsywna wesołość. Zwrócić uwagę mogą
także jawne symptomy choroby psychicznej, jak np. halucynacje.
e) Wypowiedzi
W wypowiedziach możemy znaleźć bezpośrednie ("Chciałbym umrzeć", "Trzeba
skończyć z tym wszystkim") i pośrednie ("Nikogo nie obchodzi, czy ja żyję czy
nie", "Czy to bardzo boli kiedy się umiera?") odniesienia do depresji i
samobójstwa.
Epizodyczne sytuacje zwiększające stres
Na zagrożenie samobójstwem mają wpływ przejściowe sytuacje i stany, które dla
osoby dorosłej mogą być niewarte uwagi. Dla osoby młodej mogą jednak oznaczać
prawdziwą tragedię i - w połączeniu z innymi czynnikami ryzyka - doprowadzić do
zamachu samobójczego.
a) Szkoła i społeczność
Problemy związane ze szkołą mogą wynikać z naruszenia obowiązujących norm i
przepisów i prowadzić do nieprzyjemności ze strony władz szkoły lub policji.
Także zmiana szkoły, czy klasy i konieczność zaadaptowania się do nowej
społeczności mogą być źródłem stresu. Należy pamiętać, że także wywieranie na
młodego człowieka zbyt dużego nacisku przez dorosłych w celu wymuszenia na nim
lepszych efektów nauki, skuteczności i konkurencyjności może doprowadzić do
załamania i zamachu samobójczego.
b) Problemy interpersonalne i fizyczne
Każda strata osoby bliskiej może być niebezpieczna. Dotyczy to zarówno śmierci,
czy odejścia członka rodziny, jak i zerwania z przyjacielem, czy sympatią. Nie
należy dodawać, że jakie ryzyko niesie ze sobą śmierć samobójcza w najbliższym
otoczeniu. Podobne znaczenie ma odmowa pomocy, wsparcia, lub okazania miłości od
osoby ważnej dla młodego człowieka. Będzie to szczególnie bolesne w przypadku
rodzin patologicznych. Inna grupa przypadków dotyczy osób będących ofiarami
przemocy lub poniżenia. Zwiększone ryzyko samobójstwa dotyczy osób stosujących
alkohol i narkotyki.
Chroniczne sytuacje zwiększające stres
Do zamachu samobójczego mogą doprowadzić także sytuacje i stany istniejące
permanentnie. Mają one szczególne znaczenie, kiedy młoda osoba nie jest w stanie
uwolnić się od problemu, np. poprzez zależność materialną od rodziców.
a) Życie rodzinne
Każda patologia życia rodzinnego może doprowadzić do samobójstwa. Będzie tak w
przypadku występowania aktów kazirodczych i napastowania seksualnego, poważnych
konfliktów między rodzicami, złej komunikacji z rodzicami, nacisków ze strony
rodziców, aby uzyskiwać wysokie osiągnięcia w celu zdobycia ich uznania i
akceptacji. Ryzyko dotyczy także ludzi młodych, których rodzice są mają
chroniczną depresję, są chorzy psychicznie, popełnili samobójstwo, lub zginęli
gwałtowną śmiercią na oczach dziecka.
b) Relacje interpersonalne
Ryzyko zamachu samobójczego dotyczy osób, których relacje interpersonalne są
wadliwe i nie przynoszą satysfakcji. Stąd np. skłonność do agresji fizycznej lub
do niewierności. Osoby te mogą charakteryzować się także wahaniami nastroju i
skłonnością do wybuchów gniewu. Inna grupa to młodzi ludzie o zaniżonym poczuciu
własnej wartości. Ich brak zaangażowania interpersonalnego wynika z przekonania
o byciu dla innych ciężarem, z poczucia winy, niepowodzenia i braku kontroli nad
swoim życiem.
Jak można pomóc?
Wszystkie groźby samobójcze należy traktować poważnie. Podczas rozważania
samobójstwa młody człowiek może postrzegać świat w sposób odmienny od
rzeczywistego. Jeżeli młody człowiek może być uznany za zagrożonego
samobójstwem, należy działać szybko i we właściwy sposób. Nie należy liczyć, że
sytuacja sama się wyjaśni. Lepiej zareagować zbyt pochopnie, niż ryzykować, że
przedstawiona na wstępie ponura statystka zwiększy się o kolejną osobę.
Młody człowiek zagrożony samobójstwem może wymagać natychmiastowej pomocy
specjalisty. Z uwagi na impulsywny charakter zamiarów samobójczych konieczne
jest, aby osoba, która nawiąże kontakt z zagrożonym samobójstwem młodym
człowiekiem potrafiła prowadzić rozmowę we właściwy sposób. Pamiętajmy, że w
wielu przypadkach myśli samobójcze wynikają z zaburzeń relacji
interpersonalnych. Taka rozmowa może mieć zasadnicze znaczenie i wręcz usunąć
przyczynę zagrożenia.
Interwencja opiera się następujących założeniach:
- afirmacja naszego rozmówcy w dowolny sposób, który uznamy za odpowiedni, aby
młody człowiek mógł poczuć się dowartościowany i wart naszego zachodu
- afirmacja problemu - rozpoznanie stosunku, naszego rozmówcy do problemu, nie
wolno dewaluować tego problemu i lekceważyć jego znaczenia
- negowanie samobójstwa jako wyjścia z sytuacji, poszukiwanie innych punktów
widzenia i innych rozwiązań; należy bezwzględnie unikać pouczania i
moralizatorskiego tonu.
Maciej Tryburcy
|
|
