|
|
Terapia
Terapia osób autoagresywnych powinna obejmować nie tylko osobę zaburzoną, ale
całą rodzinę, ponieważ obecność tego zaburzenia świadczy zwykle o problemach
wewnątrz rodziny. Działalność terapeutyczna to: praca z psychoterapeutą (a
czasami z psychiatrą) oraz praca socjoterapeutyczna, mająca poprawić
funkcjonowanie jednostki w społeczeństwie.
Najlepszą metodą leczenia jest terapia oparta na psychoanalizie, która pomaga
zrozumieć psychiczne konflikty i ich powiązanie z historią życia pacjenta.
Bardzo efektywna może okazać się terapia poprzez twórczość, w której wytwory
jednostki wyrażają jej problemy wewnętrzne i pokazują postępy w zdrowieniu.
Każdą pracę pacjent omawia z psychoterapeutą, uświadamiając sobie mechanizmy
własnego postępowania.
Innym rodzajem pomocy jest terapia skierowana na ciało. W jej trakcie pacjent od
nowa poznaje własne ciało, uczy się je akceptować, kochać, dbać o jego potrzeby;
uczy się kontaktować z innymi ludźmi.
Terapia behawioralna nie ma dużego znaczenia w pracy z osobami autoagresywnymi,
może jednak pełnić funkcję wspierającą. Leczenie farmakologiczne natomiast
występuje wówczas, gdy pojawiają się symptomy depresji lub chorób psychicznych.
Ważne, aby wszelkie zachowania autoagresywne, nawet te najdrobniejsze, nie były
lekceważone. Pozornie niewinne objawy świadczyć mogą bowiem o poważnych
zaburzeniach lub też prowadzić do nich.
Problem autoagresji jest duży, ale niedostrzegany. Osobom autoagresywnym trzeba
pomagać, lecz aby im pomóc trzeba je znaleźć, a to graniczy z cudem. Takie osoby
bardzo dobrze opanowały sztukę kamuflażu. Ubierają się niezależnie od pogody w
bluzy z długim rękawem, nie ćwiczą na wf-ie, bo „załatwiły” sobie zwolnienie
lekarskie. Jednak, mimo, że problemu autoagresji nie widać należy o nim mówić.
Bo w pewnym momencie może zdarzyć się osobą, której nie wystarczą tylko sznyty
na rękach...
Można też pomóc troche samemu sobie...
Stres towarzyszy nam niemal codziennie, dlatego coraz więcej badaczy próbuje
zgłębić jego psychologiczne mechanizmy, szukając jednocześnie sposobów radzenia
sobie z nim.
Problem stresu oraz procesów radzenia sobie z nim i jego skutkami jest stale
aktualny. Do tej pory przeprowadzono wiele badań nad stresem w różnych jego
aspektach. Analizując te prace, można zauważyć liczne, często odmienne,
definicje stresu i radzenia sobie z nim.
Termin „stres” pochodzi z fizyki i odnosi się do różnego typu napięć, nacisków
lub sił, które działają na system. Pojęcie to w 1926 roku po raz pierwszy
wprowadził do nauk o zdrowiu H. Selye. Stres według niego to „nieswoista reakcja
organizmu na wszelkie stawiane mu żądanie”, którą nazwał zespołem ogólnego
przystosowania (GAS General Adaptation Syndrome) lub zespołem stresu
biologicznego. W zespole tym wyróżnia trzy stadia:
- stadium reakcji alarmowej – organizm mobilizuje swoje wszelkie dostępne siły
(np. następuje wzrost ciśnienia krwi, podwyższenie temperatury ciała);
- stadium odporności – adaptacji, człowiek względnie dobrze znosi czynniki
stresujące, ale słabiej toleruje inne dodatkowe bodźce, które uprzednio były
nieszkodliwe;
- stadium wyczerpania – pojawia się wtedy, gdy czynniki stresujące działają zbyt
intensywnie lub zbyt długo. Człowiek zaczyna tracić zdolności obronne, co
powoduje rozregulowanie funkcji fizjologicznych. W ostatnim stadium może dojść
do trwałych zmian patologicznych, które mogą doprowadzić nawet do śmierci.
Selye odróżnia stres konstruktywny od destrukcyjnego, podkreśla, że nie każdy
stres jest szkodliwy. Uważa, że stres może spełniać pozytywną funkcję, gdyż w
pewnych sytuacjach mobilizuje człowieka do efektywniejszego działania. Taki
pozytywny stres określa mianem eustresu, a nadmierny stres, powodujący szkody,
nazywa dystresem.
Analizując poszczególne teorie stresu, można wyciągnąć następujące wnioski:
- Stres jest stanem całego organizmu.
- Jest stanem bardziej ekstremalnym niż stan zwykłego napięcia nerwowego.
- Stres zakłada interakcję organizmu i otoczenia.
- Stres wymaga obecności zagrożenia, które jest spostrzegane i oceniane
poznawczo.
- Odpowiedzią na stres jest uruchomienie regulacyjnych funkcji psychiki.
Z punktu widzenia psychologii można wyróżnić trzy nurty w określaniu stresu:
1. stres jako bodziec (stresor) czy wydarzenie o określonych właściwościach;
2. stres jako reakcja, zwłaszcza emocjonalna;
3. stres rozpatrywany w kategoriach relacji między czynnikami zewnętrznymi a ich
odbiorem przez podmiot.
Ten ostatni nurt „relacyjny” pojawił się najpóźniej, do niego należy teoria
stresu psychologicznego R.S. Lazarusa i S. Folkman, która zyskała duże uznanie i
jest najczęściej cytowana w literaturze przedmiotu.
Teoria stresu psychologicznego prezentowana przez tych badaczy ma charakter
transakcyjny. Według nich stres to „określona relacja między osobą a otoczeniem,
która oceniana jest przez osobę jako obciążająca lub przekraczająca jej zasoby i
zagrażająca jej dobrostanowi”. Lazarus i Folkman twierdzą, że stres
psychologiczny nie jest „umiejscowiony” ani w samej sytuacji, ani w osobie,
pomimo że jest uwarunkowany przez cechy środowiska i przez właściwości człowieka
znajdującego się w określonej sytuacji. W sytuacji stresu następuje konfrontacja
posiadanych przez człowieka przekonań, wartości i umiejętności z wymaganiami,
ograniczeniami i zasobami, jakie wnosi sytuacja. Relacja ta określona jest
mianem transakcji, ponieważ nie tylko otoczenie wpływa na osobę, ale również
osoba wpływa na otoczenie (relacja przebiega w obu kierunkach).
Ocena pierwotna i wtórna
Między stresem a bezpośrednimi oraz odległymi jego skutkami zachodzą dwa rodzaje
procesów pośredniczących: ocena poznawcza i radzenie sobie, czyli zmaganie się
lub też zwalczanie stresu. Ocena poznawcza dzieli się na pierwotną i wtórną.
Ocena pierwotna obejmuje percepcję i interpretację sytuacji, w jakiej znajduje
się człowiek, czy jest ona zagrażająca i w jakim stopniu. Jest to więc proces, w
którym osoba ocenia, jakie znaczenie ma dla niej dana sytuacja, czy jest bez
znaczenia, sprzyjająco-pozytywna czy też stresująca. Sytuacja stresująca
obejmuje trzy podtypy:
- krzywda/strata odnosi się do powstałej już szkody (np. śmierć bliskiej osoby,
utrata poczucia sensu życia itp.);
- zagrożenie (threat) dotyczy szkód, które przewidujemy, że mogą się pojawić;
- wyzwanie (challange) wskazuje na własną ocenę swoich możliwości opanowania
sytuacji.
Ocena pierwotna dotyczy znaczenia danej sytuacji lub zdarzenia dla jednostki.
Jeżeli zostanie ona oceniona jako stresująca, wówczas zostaje uruchomiony proces
adaptacyjny - radzenie sobie. Przebieg procesu radzenia sobie ze stresem zależy
od wtórnej oceny poznawczej, która odnosi się do tego, jakimi możliwościami
poradzenia sobie z sytuacją dysponuje jednostka.
Ocenę wtórną współtworzą następujące czynniki: stopień zagrożenia, istnienie
alternatywnych sposobów radzenia sobie z zagrożeniem, zmienne sytuacyjne (np.
lokalizacja źródła zagrożenia, ograniczenia sytuacyjne, czynniki osobowościowe),
hierarchia potrzeb człowieka, cenione wartości, system przekonań, dyspozycja do
określonych sposobów reagowania.
Tak więc ocena pierwotna dotyczy tego, z jaką sytuacją mamy do czynienia,
natomiast ocena wtórna dotyczy własnych lub środowiskowych możliwości i
dostępnych sposobów radzenia sobie ze stresem.
Jak reagujemy na stres?
Stres powoduje zmiany w funkcjonowaniu organizmu w trzech płaszczyznach:
- wskaźników fizjologicznych: przyśpieszony puls, rozszerzenie źrenic, wzmożona
potliwość, kołatanie serca, napięcie mięśni rąk i nóg, sztywność karku, suchość
w jamie ustnej, ucisk w gardle, pobudzenie psychoruchowe, naprzemienne uczucie
gorąca i zimna, gonitwa myśli;
- wskaźników psychologicznych: rozdrażnienie, podejrzliwość, wrogość, odczuwanie
nieokreślonego lęku, ataki złości, apatia, przygnębienie, poczucie osamotnienia,
trudności z podejmowaniem decyzji, zachwiane poczucie własnej wartości;
- wskaźników behawioralnych (zmiany w zachowaniu): zwiększona pobudliwość, tiki
nerwowe, impulsywność działania, utrata apetytu lub uczucie ciągłego głodu,
zaburzenia snu (bezsenność lub wzmożona senność), nagłe wybuchy gniewu lub
płaczu, podatność na wypadki, nadużywanie alkoholu, nadmierne palenie,
konfliktowość, brak satysfakcji z wykonywanej pracy, obniżona wydajność.
Jak radzimy sobie ze stresem?
Obecnie radzenie sobie ze stresem rozpatrywane jest jako główny element ogólnego
procesu stresu. Z badań można wnioskować, że sposób radzenia sobie ze stresem
może pomniejszyć wpływ stresu oraz łagodzić jego negatywne konsekwencje.
Lazarus i Folkman określają radzenie sobie ze stresem jako „stale zmieniające
się poznawcze i behawioralne wysiłki, mające na celu opanowanie określonych
zewnętrznych i wewnętrznych wymagań, ocenianych przez osobę jako obciążające lub
przekraczające jej zasoby”. W tym ujęciu radzenie sobie jest celowym wysiłkiem
podjętym w wyniku oceny sytuacji jako stresującej. Lazarus w swoich rozważaniach
uwzględnia dwie podstawowe funkcje radzenia sobie ze stresem:
- funkcję instrumentalną - zorientowaną na problem oraz
- funkcję odnoszącą się do regulacji przykrych emocji.
Ta pierwsza polega najczęściej na zmianie sytuacji na lepsze albo przez zmianę
własnego destrukcyjnego działania (koncentracja na „ja”), albo przez zmianę
zagrażającego środowiska. Druga zaś na obniżaniu przykrego napięcia i innych
negatywnych stanów emocjonalnych. Obie funkcje czasem mogą wchodzić w konflikt,
często jednak wzajemnie się wspomagają.
Próby systematyzacji sposobów radzenia sobie ze stresem nie doprowadziły do
jednoznacznych rozstrzygnięć. Lazarus i Folkman wyróżnili następujące sposoby
radzenia sobie ze stresem:
- konfrontacja obrona własnego stanowiska, walka z trudnościami, by zaspokoić
swoje potrzeby;
- planowanie rozwiązania problemu – zaplanowane działanie wobec sytuacji
stresowej;
- dystansowanie się podejmowanie wysiłków mających na celu odsunięcie od
siebie problemu, unikanie myślenia o nim;
- unikanie/ucieczka fantazjowanie, przeczekiwanie, myślenie życzeniowe;
- samoobwinianie się samokrytyka, autoagresja;
- samokontrola powstrzymywanie negatywnych emocji;
- poszukiwanie wsparcia szukanie pomocy lub współczucia ze strony innych ludzi
lub instytucji;
- pozytywne przewartościowanie szukanie i podkreślanie dobrych stron sytuacji
stresowej, aby zmniejszyć poczucie straty lub porażki.
Każdy z wymienionych sposobów radzenia sobie ze stresem spełnia zarówno funkcję
rozwiązywania problemów, jak i regulacji emocji. Każdy z nich może być
ukierunkowany na „ja” bądź na otoczenie i każdy może odnosić się albo do
przeszłości i teraźniejszości (szkoda strata), albo do przyszłości (zagrożenie
lub wyzwanie).
Z badań wynika, że sposoby radzenia sobie ze stresem zależą od płci, wieku oraz
osobowości, w tym m.in. od cech intro-ekstrawersji, niepokoju, lokalizacji
kontroli, a także od rodzaju stresora. Szczególne znaczenie w procesie radzenia
sobie ze stresem ma wsparcie społeczne, które wpływa na zwiększenie zdolności do
wytrwałej i skutecznej z nim walki.
Konsekwencje stresu chronicznego
Chroniczny stres, czyli stres doświadczany permanentnie lub często może
przyczyniać się do powstawania wielu chorób. Do najczęstszych należą: wrzody
żołądka i dwunastnicy, nadciśnienie, choroby serca, cukrzyca, migreny,
artretyzm, astma, zaburzenia snu, anoreksja nerwowa, bulimia, schorzenia skóry
(np. pokrzywka, opryszczka, egzema, łuszczyca), zaburzenia popędu płciowego u
mężczyzn, zaburzenia menstruacyjne u kobiet.
Codzienne życie pokazuje, że nie jesteśmy w stanie uniknąć stresu. To, w jaki
sposób będziemy radzić sobie z nim, zależy w dużej mierze od nas samych. Warto
uzmysłowić sobie, że to nie sam stres, lecz nasza reakcja na niego, jest tym, co
może nam zaszkodzić.
Bibliografia
Lazarus R.S.: Paradygmat stresu i radzenia sobie. „Nowiny Psychologiczne”, 3-4,
2-39, 1986.
Selye H.: Stres życia. PZWL, Warszawa 1963.
Selye H.: Stres okiełznany. PIW, Warszawa 1977.
Terelak J.: Psychologia stresu. Wydawnictwo Branta, Warszawa 1995.
Bibliografia między innymi :
Eckhardt A.: Autoagresja. Wydawnictwo WAB, Warszawa 1998.
''Żyła, żyletka, kran... ide bo mam plan''
''Jedna żyletka jedna żyła
jedno życie jedna chwila''
 |
|
