|
|
mobójstwo?
Samobójstwo, świadome pozbawienie się życia. Od zakończenia II wojny
światowej liczba samobójstw utrzymuje się w Polsce na poziomie ok. 10 na 100
tys. mieszkańców. Wśród metod popełnienia samobójstwa dominuje powieszenie, z
innych - zatrucie, skok z wysokości i utopienie.
Motywy samobójstwa są niezwykle trudne do oceny, przeważają: choroby psychiczne
i somatyczne, konflikty rodzinne, alkoholizm. Znacznie częstsze od samobójstw
dokonanych są zamachy samobójcze, będące zazwyczaj wynikiem chwilowych kryzysów
emocjonalnych.
Czynniki psychologiczne
Próba popełnienia samobójstwa jest najczęściej poprzedzona stanem ciężkiej
depresji. Nie wszystkie rodzaje depresji wiążą się jednak z chęcią popełnienia
samobójstwa. Samobójstwo popełnia się zazwyczaj pod wpływem impulsu w pierwszej,
ostrej fazie depresji albo po przejściu w fazę utajoną.
Samobójstwa popełnianie w pierwszej fazie depresji pourazowej charakteryzują się
zwykle brakiem planowania i są często nieskuteczne. Są to zwykle poważne próby
samobójcze i nie wiążą się z próbami zwrócenia na siebie uwagi. Samobójstwa te
są zwykle popełnianie w przeciągu kilku tygodni po doznanym urazie psychicznym,
spowodowanym zwykle przez jakieś traumatyczne przeżycie, np. wypadek, utratę
zdrowia, pracy, domu, bliskiej osoby.
Inny zupełnie charakter mają samobójstwa popełnianie przez osoby w stanie manii.
Stan ten cechuje się silnym, wewnętrznym odrzucaniem negatywnych uczuć,
wynikających często z niemożności poradzenia sobie ze skutkami pierwotnej
depresji reaktywnej. Dotyczy to zwłaszcza osób, które czują się współwinne
zdarzeń, które wywołały u nich uraz psychiczny, np. utrata bliskich w wypadku
samochodowym, który się samemu spowodowało. Osoby z utajoną depresją zachowują
się zupełnie normalnie i mogą nawet wyglądać na zadowolone z życia. Jednocześnie
odczuwają bardzo silną nienawiść do siebie samych. Osoby takie planują starannie
akt samobójstwa (jego czas, miejsce i sposób). Bardzo często po pierwszym
nieudanym akcie udają pełen powrót do zdrowia psychicznego, po czym, w najmniej
oczekiwanym przez innych momencie, dokonują drugiej próby samobójczej. Depresja
maniakalna jest prawdopodobnie przyczyną ponad połowy wszystkich "skutecznych"
samobójstw.
Paradoksalnie, depresja przewlekła, występująca czasami po niezaleczonym
pierwszym etapie depresji reaktywnej, lub częściej w wyniku depresji
środowiskowej rozwijającej się powoli, wbrew rozpowszechnionym poglądom, rzadko
prowadzi do faktycznych aktów samobójstwa, choć towarzyszą jej zwykle silne
myśli samobójcze i czasami pozorowane, skazane od razu na niepowodzenie próby
samobójcze, nastawione raczej na zwrócenie na siebie uwagi otoczenia.
Prowadzone zarówno liczne badania wskazują, że udane i nieudane zamachy
samobójcze podejmują jednostki wykazujące różnego rodzaju trwałe lub przejściowe
zaburzenia osobowości. Zwraca się szczególnie uwagę na tzw. adolescencyjne
zachowania samobójcze, które wiążą się z przejściowymi zaburzeniami osobowości
wynikającymi z psychicznego i fizycznego rozwoju jednostki
Czynniki społeczne
W ujęciu Durkheima samobójstwa są wynikiem dezintegracji życia społecznego i
występują częściej w zbiorowościach, w których istnieją słabsze więzi społeczne.
Jednym z czynników oprócz dezintegracji jest też anomia. Odsetek samobójstw
spada w okresach, w których integracja wewnątrz społeczeństwa jest silniejsza,
takich jak wojny czy powstania.
Cechy społeczno-demograficzne samobójców:
Osobami, kóre częściej popełniają samobójstwa są mężczyźni, jednakże w róznych
społeczeństwach różne są proporcje dokonanych samobójstw u przedstawicieli obu
płci. W Polsce na jedną kobietę, która popełniła samobójstwo przypada 5 mężczyzn
- samobójców. Najczęściej popełniane są samobójstwa w wieku 45-60 lat. Osoby
rozwiedzione czy owdowiałe są też częściej samobójcami, niż osoby żyjące w
związkach małżeńskich, czy osoby wolne. W tym przypadku samobójstwa pojawiają
się szybko, do roku od momentu owdowienia czy rozwiedzenia.
Słabsze więzi społeczne w miastach tłumaczyły przez długi czas fakt, że w
miastach odsetek samobójstw jest wyższy, niż na obszarach wiejskich. Jednakże w
niektórych sytuacjach proporcje sa odwrotne. W Polsce od lat 90. XX w., gdyż
najwięcej samobójstw występuje w małych miejscowościach - wioskach i małych
miasteczkach, a najmniej w dużych miastach. Jedną z przyczyn jest rozluźnienie
więzi społecznych na wsi.
Podejście religijne
W katolicyzmie samobójstwo jest grzechem, przez wieki uznawanym za grzech
śmiertelny - skazujący samobójcę na wieczne potępienie. W świetle współczesnej
nauki Kościoła samobójcy mogą osiągnąć zbawienie, jeżeli samobójstwo jest
wynikiem działania diabła, silnego stresu, poświęcania, depresji lub innego
zaburzenia czynności psychicznych. W takiej sytuacji może w ogóle nie dojść do
popełnienia grzechu śmiertelnego (grzechem śmiertelnym jest ten, który dotyczy
materii poważnej i który nadto został popełniony z pełną świadomością i
całkowitą zgodą). Kościół uznaje, że życie ludzkie nie jest własnością człowieka
i nie on, ale Bóg powinien decydować o jego zakończeniu: "Nie powinno się tracić
nadziei dotyczącej wiecznego zbawienia osób, które odebrały sobie życie. Bóg, w
sobie wiadomy sposób może dać im możliwość zbawiennego żalu. Kościół modli się
za ludzi, którzy odebrali sobie życie." (Katechizm Kościoła katolickiego).
Talmud również zawiera potępienie samobójcy i zakazuje rytualnego pochówku
takiej osoby. Muzułmanie uważają, że człowiek umiera wtedy gdy wezwie go do
siebie Bóg: tym samym nie wolno przyspieszać tego momentu. W XVII wieku istniały
sekty wokół Kościoła prawosławnego, których członkowie popełniali masowe
samobójstwa lub dokonywali ciężkich samookaleczeń (raskolnicy, skopcy). Ich
działania były surowo potępiane przez Kościół prawosławny.
Podejście prawne
Historycznie i w różnych kulturach zmieniało się podejście prawne do
samobójstwa. W okresie średniowiecza i późniejszym, w licznych europejskich
systemach prawnych próba samobójstwa była karana śmiercią, zadawaną często w
męczarniach. Wpływ na to miało niewątpliwie uznanie samobójstwa za grzech ciężki
przez chrześcijaństwo. W przypadku udanych prób samobójstwa, symboliczną "karę"
wykonywano niekiedy na zwłokach. Z drugiej strony, w niektórych innych
kulturach, jak w feudalnej Japonii, samobójstwo było honorowym rodzajem śmierci
(seppuku).
We współczesnych systemach prawnych samobójca nie podlega karze za próbę
samobójczą. W polskim prawie, nigdy nie uznawano samobójstwa za czyn zabroniony,
nie jest czynem zabronionym również próba samobójcza. Ponieważ jednak
samobójstwo jest czynem niewątpliwie negatywnie ocenianym przez społeczeństwo i
społecznie niepożądanym, przestępstwem jest nakłanianie do samobójstwa lub
udzielenie pomocy w popełnieniu samobójstwa przez inną osobę, nawet na jej
życzenie. Ten typ przestępstwa przewiduje przepis art. 151 Kodeksu karnego,
który stanowi: "kto namową lub przez udzielenie pomocy doprowadza człowieka do
targnięcia się na własne życie, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy
do lat 5".
Podejście memetyczne
W memetyce samobójstwo tłumaczone jest "sprzecznością interesów" replikatorów
biologicznych (genów) i kulturowych (memów). Jednostka popełniająca samobójstwo
nie może w dalszej mierze przekazywać swoich genów. Czasami tłumaczyć można to
poświęcaniem się dla innych, spokrewnionych jednostek, jednak czasami zachowanie
takie jest bezcelowe.
Tłumaczone jest to tym, że mempleksy odpowiedzialne za samobójstwa działają na
korzyść swego własnego powielania, choć nie jest to korzystne dla genotypu
jednostki, który ulega zniszczeniu. W ten sposób tłumaczone sa pewne zachowania
samobójcze, przyciągające uwage mediów, ponieważ w ten sposób pewne memy
samobójstwa moga replikować się dalej, np. skoki z wieżowców. Osoby, które
zainfekowane są silnie memami samobójstwa są przykładem memoidów, jednostek, dla
których nie jest istotne ich własne przetrwanie i troska o własne potomstwo.
Aspekty kulturowe
W niektórych kulturach występuje też zjawisko popełniania samobójstwa z powodów
honorowych (zobacz: seppuku, harakiri). W niektórych sektach dochodzi do
zbiorowych samobójstw, np. w ruchu Świątynia Ludu. W takich organizacjach
samobójstwo ma być najlepszą drogą ku zjednoczeniu się z bóstwem.
Wikipedia
|
|
